← Tutti i riassunti

Latino

Latino.

Dalle prime declinazioni alla sintassi del periodo. Spiegazioni, tabelle, esempi tradotti, 60 esercizi con soluzioni e 6 versioni guidate.

Fai il quiz →
54capitoli
184tabelle grammaticali
Come studiareCerca un argomento oppure apri un capitolo dall’indice. I titoli ti portano direttamente alla spiegazione corretta.

23. Verbi deponenti e semideponenti

I deponenti hanno prevalentemente forma passiva e significato attivo: hortor, esorto; sequor, seguo. Il participio perfetto ha normalmente significato attivo: secutus, che ha seguito. Non si traducono quindi aggiungendo “essere” in ogni caso. La loro forma non impedisce la transitività: amicum sequor, seguo l’amico, ha un oggetto in accusativo.

I deponenti conservano forme attive come il participio presente e futuro, il gerundio e il supino in -um. L’infinito futuro è attivo (secuturum esse), mentre il gerundivo mantiene valore passivo, se il verbo lo ammette: res sequenda, la cosa da seguire. Alcuni participi perfetti deponenti possono descrivere uno stato contemporaneo, come ratus, ritenendo; il valore temporale va letto con attenzione.

I quattro modelli principali

Hortor: esortare

Tavola 100 Indicativo deponente
TempoIoTuEgli / ellaNoiVoiEssi / esse
Presentehortorhortarishortaturhortamurhortaminihortantur
Imperfettohortabarhortabarishortabaturhortabamurhortabaminihortabantur
Futuro semplicehortaborhortaberishortabiturhortabimurhortabiminihortabuntur
Perfettohortatus sumhortatus eshortatus esthortati sumushortati estishortati sunt
Piuccheperfettohortatus eramhortatus erashortatus erathortati eramushortati eratishortati erant
Futuro anteriorehortatus erohortatus erishortatus erithortati erimushortati eritishortati erunt
Tavola 101 Congiuntivo deponente
TempoIoTuEgli / ellaNoiVoiEssi / esse
Presentehorterhorterishorteturhortemurhorteminihortentur
Imperfettohortarerhortarerishortareturhortaremurhortareminihortarentur
Perfettohortatus simhortatus sishortatus sithortati simushortati sitishortati sint
Piuccheperfettohortatus essemhortatus esseshortatus essethortati essemushortati essetishortati essent
Tavola 102 Forme non finite e imperativo
FormaParadigma
Infinito presentehortari
Infinito perfettohortatum, -am, -um esse (forme in accusativo)
Infinito futurohortaturum, -am, -um esse (forme in accusativo)
Participio presentehortans, hortantis
Participio perfettohortatus, -a, -um
Participio futurohortaturus, -a, -um
Gerundiohortandi, hortando, ad hortandum, hortando
Gerundivohortandus, -a, -um
Supinohortatum, hortatu
Imperativo presente, 2ª sing. e plur.hortare, hortamini

Vereor: temere, rispettare

Tavola 103 Indicativo deponente
TempoIoTuEgli / ellaNoiVoiEssi / esse
Presentevereorvererisvereturveremurvereminiverentur
Imperfettoverebarverebarisverebaturverebamurverebaminiverebantur
Futuro semplicevereborvereberisverebiturverebimurverebiminiverebuntur
Perfettoveritus sumveritus esveritus estveriti sumusveriti estisveriti sunt
Piuccheperfettoveritus eramveritus erasveritus eratveriti eramusveriti eratisveriti erant
Futuro anterioreveritus eroveritus erisveritus eritveriti erimusveriti eritisveriti erunt
Tavola 104 Congiuntivo deponente
TempoIoTuEgli / ellaNoiVoiEssi / esse
Presenteverearverearisvereaturvereamurvereaminivereantur
Imperfettoverererverererisverereturvereremurverereminivererentur
Perfettoveritus simveritus sisveritus sitveriti simusveriti sitisveriti sint
Piuccheperfettoveritus essemveritus essesveritus essetveriti essemusveriti essetisveriti essent
Tavola 105 Forme non finite e imperativo
FormaParadigma
Infinito presentevereri
Infinito perfettoveritum, -am, -um esse (forme in accusativo)
Infinito futuroveriturum, -am, -um esse (forme in accusativo)
Participio presenteverens, verentis
Participio perfettoveritus, -a, -um
Participio futuroveriturus, -a, -um
Gerundioverendi, verendo, ad verendum, verendo
Gerundivoverendus, -a, -um
Supinoveritum, veritu
Imperativo presente, 2ª sing. e plur.verere, veremini

Sequor: seguire

Tavola 106 Indicativo deponente
TempoIoTuEgli / ellaNoiVoiEssi / esse
Presentesequorsequerissequitursequimursequiminisequuntur
Imperfettosequebarsequebarissequebatursequebamursequebaminisequebantur
Futuro semplicesequarsequerissequetursequemursequeminisequentur
Perfettosecutus sumsecutus essecutus estsecuti sumussecuti estissecuti sunt
Piuccheperfettosecutus eramsecutus erassecutus eratsecuti eramussecuti eratissecuti erant
Futuro anterioresecutus erosecutus erissecutus eritsecuti erimussecuti eritissecuti erunt
Tavola 107 Congiuntivo deponente
TempoIoTuEgli / ellaNoiVoiEssi / esse
Presentesequarsequarissequatursequamursequaminisequantur
Imperfettosequerersequererissequeretursequeremursequereminisequerentur
Perfettosecutus simsecutus sissecutus sitsecuti simussecuti sitissecuti sint
Piuccheperfettosecutus essemsecutus essessecutus essetsecuti essemussecuti essetissecuti essent
Tavola 108 Forme non finite e imperativo
FormaParadigma
Infinito presentesequi
Infinito perfettosecutum, -am, -um esse (forme in accusativo)
Infinito futurosecuturum, -am, -um esse (forme in accusativo)
Participio presentesequens, sequentis
Participio perfettosecutus, -a, -um
Participio futurosecuturus, -a, -um
Gerundiosequendi, sequendo, ad sequendum, sequendo
Gerundivosequendus, -a, -um
Supinosecutum, secutu
Imperativo presente, 2ª sing. e plur.sequere, sequimini

Largior: donare

Tavola 109 Indicativo deponente
TempoIoTuEgli / ellaNoiVoiEssi / esse
Presentelargiorlargirislargiturlargimurlargiminilargiuntur
Imperfettolargiebarlargiebarislargiebaturlargiebamurlargiebaminilargiebantur
Futuro semplicelargiarlargierislargieturlargiemurlargieminilargientur
Perfettolargitus sumlargitus eslargitus estlargiti sumuslargiti estislargiti sunt
Piuccheperfettolargitus eramlargitus eraslargitus eratlargiti eramuslargiti eratislargiti erant
Futuro anteriorelargitus erolargitus erislargitus eritlargiti erimuslargiti eritislargiti erunt
Tavola 110 Congiuntivo deponente
TempoIoTuEgli / ellaNoiVoiEssi / esse
Presentelargiarlargiarislargiaturlargiamurlargiaminilargiantur
Imperfettolargirerlargirerislargireturlargiremurlargireminilargirentur
Perfettolargitus simlargitus sislargitus sitlargiti simuslargiti sitislargiti sint
Piuccheperfettolargitus essemlargitus esseslargitus essetlargiti essemuslargiti essetislargiti essent
Tavola 111 Forme non finite e imperativo
FormaParadigma
Infinito presentelargiri
Infinito perfettolargitum, -am, -um esse (forme in accusativo)
Infinito futurolargiturum, -am, -um esse (forme in accusativo)
Participio presentelargiens, largientis
Participio perfettolargitus, -a, -um
Participio futurolargiturus, -a, -um
Gerundiolargiendi, largiendo, ad largiendum, largiendo
Gerundivolargiendus, -a, -um
Supinolargitum, largitu
Imperativo presente, 2ª sing. e plur.largire, largimini

I deponenti della terza in -ior, come patior, pateris, passus sum, pati, seguono le alternanze della coniugazione mista: patior, pateris, patitur, patimur, patimini, patiuntur; imperfetto patiebar; futuro patiar; congiuntivo presente patiar, imperfetto paterer; imperativo patere, patimini. Anche morior presenta forme miste, con infinito mori e participio futuro moriturus.

Semideponenti e costruzioni da ricordare

Tavola 112 Semideponenti più frequenti
ParadigmaSignificatoEsempio
audeo, audes, ausus sum, audereOsareausus est: osò / ha osato
gaudeo, gaudes, gavisus sum, gaudereGioiregavisi sunt: gioirono
soleo, soles, solitus sum, solereEssere solitosolitus erat: era stato solito
fido, fidis, fisus sum, fidereFidarsiconfido e diffido hanno composti analoghi

I semideponenti hanno il sistema del presente attivo e quello del perfetto con forma passiva e senso attivo. Soleo esprime abitualità e spesso si traduce con “essere solito” più infinito. Esistono comportamenti particolari, come revertor, che può usare il perfetto attivo reverti; è sempre il dizionario a precisare il paradigma. Fio verrà studiato fra i verbi anomali: non va ridotto meccanicamente alla serie dei semideponenti.

Torna all’indice ↑
Torna all’inizio ↑

Ripetizioni personalizzate · Da 15€/h

Un dubbio da chiarire?
Studiamolo insieme.

Offro lezioni personalizzate per studenti delle superiori e dell’università: spiegazioni chiare, esercizi guidati e un metodo costruito sulle tue esigenze. Scopri le materie e le tariffe, oppure prenota una lezione per lavorare sul tuo programma.